Art Therapy στα σερβικά σωφρονιστικά ιδρύματα: Η δημιουργικότητα ως εργαλείο αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης

Η Σερβία επενδύει συστηματικά στην Tέχνη ως μέσο αποκατάστασης κρατουμένων, αναγνωρίζοντας τον ρόλο της δημιουργικής έκφρασης στη διαχείριση συναισθημάτων και στην ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων. Τα προγράμματα art therapy, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Pozarevac‑Zabela, δείχνουν πώς η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αλλαγής για άτομα που βρίσκονται σε υψηλής ασφάλειας περιβάλλοντα.

 

Η τέχνη ως μονοπάτι επανένταξης στο Pozarevac‑Zabela

Στο σωφρονιστικό κατάστημα Pozarevac‑Zabela, ο ειδικός θεραπευτικών προγραμμάτων Marko Stević συντονίζει εργαστήρια art therapy που προσφέρουν στους κρατούμενους δομημένες, ουσιαστικές δραστηριότητες. Αρχικά σχεδιασμένα για τον γενικό πληθυσμό των φυλακών, τα εργαστήρια σύντομα απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους και σε κρατούμενους που έχουν καταδικαστεί για βίαιη εξτρεμιστική δράση.

Ο Stević εξηγεί ότι η δημιουργική διαδικασία λειτουργεί ως ασφαλής διέξοδος για συναισθηματική έκφραση και ως εργαλείο επικοινωνίας χωρίς λόγια. Τα έργα των συμμετεχόντων εξελίσσονται από σκοτεινές, άμορφες επιφάνειες σε πολύχρωμες, λεπτομερείς συνθέσεις — μια ορατή μεταμόρφωση που αντανακλά εσωτερική αλλαγή.

Η δύναμη της τέχνης στην αλλαγή συμπεριφοράς

Ο Stević θυμάται την περίπτωση ενός κρατουμένου που αρχικά ήταν απομονωμένος και αρνητικός απέναντι στην art therapy. Με τον χρόνο, η περιέργεια τον οδήγησε στη συμμετοχή. Οι πρώτες του ζωγραφιές ήταν σκληρές και σκοτεινές, αλλά σταδιακά άρχισε να χρησιμοποιεί χρώμα. Η αλλαγή στην εικαστική του έκφραση συνοδεύτηκε από αλλαγή στη συμπεριφορά: έγινε πιο ήρεμος, πιο ανοιχτός και άρχισε να βοηθά άλλους κρατούμενους.

Η διαδικασία τον βοήθησε να ξαναβρεί ελπίδα και να φανταστεί ένα μέλλον πέρα από τη φυλακή.

 Ο ρόλος του Συμβουλίου της Ευρώπης και της ΕΕ

Το Συμβούλιο της Ευρώπης στηρίζει τις σερβικές αρχές στη μετάβαση από αποκλειστικά «ασφαλιστικές» πολιτικές σε προσεγγίσεις που ενισχύουν τη συμμετοχή, το κίνητρο και την αλλαγή συμπεριφοράς. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στις Ευρωπαϊκές Σωφρονιστικές Κανόνες, που ενθαρρύνουν τα κράτη να προσφέρουν εκπαιδευτικά και δημιουργικά προγράμματα στο πλαίσιο μιας ανθρωποκεντρικής πολιτικής κράτησης. μΜέσω του προγράμματος Horizontal Facility της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι σωφρονιστικές διοικήσεις των Δυτικών Βαλκανίων αποκτούν τεχνική υποστήριξη και κατάρτιση για την εφαρμογή δράσεων που ενισχύουν την έκφραση, την κοινωνική επανένταξη και την αποκατάσταση.

Διάδοση καλών πρακτικών στα Δυτικά Βαλκάνια

Οι επιτυχημένες πρακτικές της Σερβίας προωθούνται πλέον σε άλλα σωφρονιστικά συστήματα της περιοχής. Η art therapy δεν είναι απλώς ένα εργαστήριο· είναι μια νέα αρχή για τους κρατούμενους.

Η συνέχιση της επένδυσης σε δημιουργικά προγράμματα μπορεί να συμβάλει στη μείωση της βίας, στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης και στη δημιουργία ασφαλέστερων κοινοτήτων μετά την αποφυλάκιση.

πηγη: https://www.coe.int/